Con từ đủ 7 tuổi có được lựa chọn ở với cha hoặc mẹ không?
Theo khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, vợ và chồng được quyền thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn. Nếu hai bên không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Trường hợp con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con.
Như vậy, pháp luật không quy định con từ đủ 7 tuổi được tự mình quyết định ở với cha hay mẹ. Tòa án phải lắng nghe và xem xét nguyện vọng của con, nhưng quyết định cuối cùng vẫn phải dựa trên quyền lợi tốt nhất của con.
Việc lấy ý kiến của con cũng phải bảo đảm phù hợp với tâm lý, độ tuổi và mức độ trưởng thành của trẻ. Theo hướng dẫn được Bộ Tư pháp đăng tải, việc lấy ý kiến không được thực hiện trước mặt cha, mẹ nhằm tránh tạo áp lực tâm lý; đồng thời không được ép buộc hoặc gây căng thẳng cho con.
Do đó, nếu con 10 tuổi nói muốn sống với mẹ nhưng qua xem xét, Tòa án nhận thấy việc giao con cho mẹ không bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con thì nguyện vọng đó không mặc nhiên quyết định kết quả vụ án.
Tòa án căn cứ vào những yếu tố nào để quyết định người nuôi con?
Trong trường hợp cha mẹ không thỏa thuận được, Tòa án sẽ xem xét quyền lợi về mọi mặt của con để quyết định người trực tiếp nuôi dưỡng.
Việc xem xét không chỉ dựa vào thu nhập của cha hoặc mẹ mà còn có thể đánh giá nhiều yếu tố liên quan đến điều kiện chăm sóc và môi trường sống của con.
Theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, khi xem xét người trực tiếp nuôi con, Tòa án có thể đánh giá điều kiện, khả năng của cha, mẹ trong việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con; sự gắn bó, thân thiết của con với cha, mẹ; sự quan tâm của cha, mẹ đối với con; việc bảo đảm sự ổn định và hạn chế xáo trộn môi trường sống, giáo dục của con. Nguyện vọng của con được sống chung với cha hoặc mẹ cũng là một trong những yếu tố được xem xét.
Điều này có nghĩa là người có thu nhập cao hơn chưa chắc được Tòa án giao quyền nuôi con. Tòa án phải đánh giá tổng thể điều kiện thực tế và lợi ích của con.
Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định con dưới 36 tháng tuổi về nguyên tắc được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Đối với trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của trẻ nhưng vẫn phải đặt quyền lợi về mọi mặt của trẻ làm cơ sở để đưa ra quyết định.
Sau khi ly hôn, con có được thay đổi người trực tiếp nuôi không?
Quyết định về người trực tiếp nuôi con sau ly hôn không phải lúc nào cũng cố định trong mọi hoàn cảnh. Nếu điều kiện thực tế thay đổi và có căn cứ phù hợp, cha hoặc mẹ có thể yêu cầu Tòa án xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi con.
Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Tòa án có thể quyết định thay đổi người trực tiếp nuôi con khi cha, mẹ có thỏa thuận phù hợp với lợi ích của con hoặc người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Khi thay đổi người trực tiếp nuôi con, nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi trở lên cũng phải được xem xét.
Ngoài quyền được xem xét nguyện vọng, con vẫn có quyền duy trì mối quan hệ với cả cha và mẹ. Theo khoản 3 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, người không trực tiếp nuôi con có quyền và nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở. Đồng thời, người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con theo khoản 2 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 .
Như vậy, khi cha mẹ ly hôn, con từ đủ 7 tuổi trở lên có quyền được Tòa án xem xét nguyện vọng về việc muốn sống với cha hay mẹ, nhưng không có quyền tự mình quyết định kết quả. Tòa án sẽ xem xét nguyện vọng cùng các điều kiện thực tế để đưa ra quyết định phù hợp nhất với quyền lợi của con.
