Doanh nghiệp có được phạt tiền người lao động?
Trong quá trình làm việc, người lao động có thể vi phạm nội quy công ty như đi muộn, nghỉ không phép, không hoàn thành công việc hoặc vi phạm quy định về kỷ luật lao động. Tuy nhiên, doanh nghiệp có được phạt tiền người lao động hay không là vấn đề được nhiều người quan tâm.
Theo quy định của Bộ luật Lao động 2019, phạt tiền không phải là một hình thức xử lý kỷ luật lao động. Doanh nghiệp tự ý phạt tiền hoặc cắt lương người lao động thay cho việc xử lý kỷ luật có thể bị xử phạt hành chính và phải hoàn trả khoản tiền đã thu.
Theo Điều 124 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ được áp dụng 04 hình thức xử lý kỷ luật lao động gồm:
Khiển trách;
Kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng;
Cách chức;
Sa thải.
Như vậy, phạt tiền không phải là hình thức xử lý kỷ luật lao động được pháp luật cho phép.
Bên cạnh đó, Điều 127 Bộ luật Lao động 2019 quy định các hành vi bị nghiêm cấm khi xử lý kỷ luật lao động, trong đó có:
Xâm phạm sức khỏe, danh dự, tính mạng, uy tín, nhân phẩm của người lao động;
Dùng hình thức phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động;
Xử lý kỷ luật lao động đối với hành vi vi phạm không được quy định trong nội quy lao động, hợp đồng lao động đã giao kết hoặc pháp luật về lao động không có quy định.
Do đó, dù người lao động có hành vi vi phạm nội quy, doanh nghiệp không được tự đặt ra hình thức phạt tiền để thay thế việc xử lý kỷ luật lao động.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa phạt tiền để xử lý kỷ luật và trách nhiệm vật chất, bồi thường thiệt hại. Trường hợp người lao động gây thiệt hại về tài sản cho doanh nghiệp, việc yêu cầu bồi thường có thể được xem xét theo các quy định về trách nhiệm vật chất, nếu đáp ứng đủ điều kiện theo pháp luật.
Doanh nghiệp phạt tiền người lao động bị phạt bao nhiêu?
Theo khoản 3 Điều 19 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, người sử dụng lao động có hành vi dùng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 40 triệu đồng.
Ngoài việc bị xử phạt hành chính, người sử dụng lao động còn phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là trả lại khoản tiền đã thu hoặc trả đủ tiền lương cho người lao động đối với hành vi vi phạm.
Đáng chú ý, mức phạt nêu trên áp dụng đối với người sử dụng lao động là cá nhân. Trường hợp người sử dụng lao động là tổ chức, mức phạt tiền được áp dụng bằng 02 lần mức phạt đối với cá nhân theo quy định về mức phạt trong lĩnh vực lao động.
Như vậy, nếu doanh nghiệp là tổ chức và dùng hình thức phạt tiền hoặc cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động, mức phạt có thể lên đến 80 triệu đồng, đồng thời phải trả lại khoản tiền đã thu hoặc trả đủ tiền lương cho người lao động.
Thời hiệu xử lý kỷ luật lao động là bao lâu?
Bên cạnh việc tuân thủ đúng hình thức xử lý, doanh nghiệp còn phải thực hiện xử lý kỷ luật trong thời hiệu mà pháp luật quy định.
Theo Điều 123 Bộ luật Lao động 2019, thời hiệu xử lý kỷ luật lao động là 06 tháng kể từ ngày xảy ra hành vi vi phạm.
Riêng trường hợp hành vi vi phạm liên quan trực tiếp đến:
Tài chính;
Tài sản;
Tiết lộ bí mật công nghệ;
Tiết lộ bí mật kinh doanh của người sử dụng lao động,
thì thời hiệu xử lý kỷ luật lao động là 12 tháng kể từ ngày xảy ra hành vi vi phạm.
Trường hợp người lao động thuộc thời gian không được xử lý kỷ luật theo khoản 4 Điều 122 Bộ luật Lao động 2019, nếu khi hết thời gian này mà thời hiệu đã hết hoặc còn thời hiệu nhưng không đủ 60 ngày thì thời hiệu được kéo dài nhưng không quá 60 ngày kể từ ngày hết thời gian nêu trên.
Người sử dụng lao động phải ban hành quyết định xử lý kỷ luật lao động trong thời hạn theo quy định của Điều 123 Bộ luật Lao động 2019.
4. Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi xử lý kỷ luật người lao động?
Khi người lao động có hành vi vi phạm, doanh nghiệp không nên tự ý trừ tiền lương hoặc thu tiền phạt mà cần thực hiện đúng quy định về xử lý kỷ luật lao động.
Theo đó, doanh nghiệp cần xác định:
Hành vi vi phạm có được quy định trong nội quy lao động hay không;
Người lao động có lỗi đối với hành vi vi phạm hay không;
Hình thức kỷ luật áp dụng có phù hợp với quy định pháp luật hay không;
Thời hiệu xử lý kỷ luật còn hay không;
Trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật đã được thực hiện đầy đủ hay chưa.
Việc xử lý kỷ luật phải tuân thủ các nguyên tắc của Bộ luật Lao động 2019. Doanh nghiệp không thể chỉ căn cứ vào nội quy công ty để tự đặt ra hình thức phạt tiền người lao động nếu hình thức này trái với quy định của pháp luật.
Doanh nghiệp không được phạt tiền người lao động thay cho việc xử lý kỷ luật lao động. Phạt tiền và cắt lương thay việc xử lý kỷ luật là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm.
Nếu vi phạm, người sử dụng lao động có thể bị phạt từ 20–40 triệu đồng đối với cá nhân; trường hợp tổ chức vi phạm thì mức phạt có thể lên đến 80 triệu đồng. Đồng thời, doanh nghiệp còn phải trả lại khoản tiền đã thu hoặc trả đủ tiền lương cho người lao động theo quy định.
Do đó, khi người lao động vi phạm nội quy, doanh nghiệp cần lựa chọn đúng hình thức xử lý kỷ luật được pháp luật cho phép và thực hiện đúng trình tự, thủ tục thay vì tự ý phạt tiền hoặc cắt lương.
Xem thêm: Công ty nợ lương người lao động có được khởi kiện?
