Quyền lập di chúc và định đoạt tài sản của cha mẹ
Theo Khoản 1 Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc có quyền "Chỉ định người thừa kế; truất quyền hưởng di sản của người thừa kế."
Cha mẹ có quyền truất quyền hưởng di sản của con cái. Ý chí này phải được thể hiện rõ ràng trong di chúc, thông qua việc cha mẹ ghi nhận rằng người con đó không được hưởng bất kỳ phần tài sản nào từ khối di sản để lại.
Tuy nhiên, pháp luật cũng đặt ra một ngoại lệ quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của những người con yếu thế.
Ngoại lệ quan trọng: Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Mặc dù cha mẹ có quyền lập di chúc truất quyền thừa kế của con, nhưng quyền này bị hạn chế bởi Khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 về "Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc".
Theo đó, những đối tượng sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của người thừa kế theo pháp luật, dù trong di chúc cha mẹ có cố tình truất quyền hay không cho họ hưởng:
- Con chưa thành niên (dưới 18 tuổi).
- Cha, mẹ, vợ, chồng của người để lại di sản.
- Con đã thành niên mà không có khả năng lao động.
Các trường hợp con cái bị tước quyền thừa kế
Bên cạnh việc cha mẹ chủ động không chia tài sản, pháp luật cũng quy định những trường hợp con cái bị tước quyền hưởng di sản nếu thuộc các trường hợp tại Khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015:
"a) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó;
b) Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;
c) Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng;
d) Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản."
Trường hợp người để lại di sản đã biết các hành vi vi phạm nêu trên của người con, vẫn tự nguyện lập di chúc để lại tài sản cho họ, thì người con đó vẫn được quyền hưởng di sản theo đúng ý chí của cha mẹ theo Khoản 2 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.
Giải pháp phòng ngừa tranh chấp tài sản gia đình
Tranh chấp di sản thừa kế giữa cha mẹ và con cái (hoặc giữa các anh chị em với nhau) luôn là những vụ việc phức tạp, gây phương hại tình cảm gia đình. Để đảm bảo ý chí của cha mẹ được thực thi đúng luật và tránh kiện tụng sau này, cần lưu ý:
- Lập di chúc hợp pháp: Di chúc nên được lập thành văn bản (có công chứng, chứng thực hoặc có người làm chứng) để đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng, tránh trường hợp kiện tụng vì tranh chấp hình thức hoặc nghi ngờ giả mạo.
- Đánh giá kỹ các yếu tố nhân thân: Khi muốn truất quyền thừa kế của một người con nào đó, cha mẹ cần xem xét kỹ xem người con đó có thuộc diện "không phụ thuộc vào nội dung di chúc" (chưa thành niên, mất năng lực lao động) hay không để tránh việc di chúc bị tuyên là vô hiệu một phần.
Việc phân chia tài sản thừa kế liên quan đến nhiều quy định phức tạp về quyền sở hữu tài sản chung/riêng của vợ chồng và các điều kiện có hiệu lực của di chúc. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về việc lập di chúc, phân chia tài sản hoặc đứng trước nguy cơ tranh chấp thừa kế, hãy chủ động tham vấn ý kiến của luật sư hoặc chuyên gia pháp lý để được bảo vệ quyền lợi hợp pháp một cách an toàn và trọn vẹn nhất.
Xem thêm: Có được lập di chúc đối với người dưới vị thành niên không? Quy định mới nhất 2026.
