Người chưa đủ 18 tuổi phạm tội bị xử lý như thế nào?

Người chưa đủ 18 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự trong trường hợp nào?

Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015, độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự được xác định như sau:

• Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những trường hợp Bộ luật Hình sự có quy định khác.

• Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng thuộc các tội danh được quy định tại khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự.

Như vậy, không phải mọi người chưa đủ 18 tuổi thực hiện hành vi vi phạm pháp luật đều phải chịu trách nhiệm hình sự. Việc xác định trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào độ tuổi của người thực hiện hành vi tại thời điểm phạm tội, tính chất của hành vi và các quy định cụ thể của Bộ luật Hình sự.

Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi, cơ quan có thẩm quyền phải xác định hành vi thuộc đúng nhóm tội phạm mà pháp luật quy định mới có căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự. Đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, việc xử lý cũng phải tuân thủ các quy định riêng dành cho người chưa thành niên phạm tội.

Người chưa đủ 18 tuổi phạm tội được áp dụng những biện pháp xử lý nào?

Từ ngày 01/01/2026, việc xử lý người chưa thành niên phạm tội được thực hiện theo Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, cùng với các quy định có liên quan của Bộ luật Hình sự và pháp luật tố tụng hình sự.

Theo Điều 11 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, biện pháp xử lý chuyển hướng được ưu tiên áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội trong các giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử. Mục đích là giáo dục, giúp người chưa thành niên sửa chữa sai lầm và hạn chế việc áp dụng hình phạt khi không cần thiết.

Theo Điều 36 của Luật này, các biện pháp xử lý chuyển hướng bao gồm:

1. Khiển trách.

2. Xin lỗi bị hại.

3. Bồi thường thiệt hại.

4. Giáo dục tại xã, phường, thị trấn.

5. Quản thúc tại gia đình.

6. Hạn chế khung giờ đi lại.

7. Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới.

8. Cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới.

9. Tham gia chương trình học tập, dạy nghề.

10. Tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý.

11. Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng.

12. Giáo dục tại trường giáo dưỡng.

Việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng phải đáp ứng các điều kiện của Luật Tư pháp người chưa thành niên, căn cứ vào độ tuổi, tính chất hành vi, hoàn cảnh và các yếu tố liên quan. Không phải mọi trường hợp phạm tội đều được áp dụng biện pháp này.

Người chưa thành niên phạm tội có bị phạt tù không?

Người chưa đủ 18 tuổi vẫn có thể bị áp dụng hình phạt nếu đủ điều kiện chịu trách nhiệm hình sự và trường hợp phạm tội không phù hợp để áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng hoặc biện pháp này không bảo đảm hiệu quả giáo dục, phòng ngừa.

Theo Điều 12 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, Tòa án chỉ áp dụng hình phạt khi xét thấy biện pháp xử lý chuyển hướng không bảo đảm hiệu quả giáo dục, phòng ngừa. Nếu phải áp dụng hình phạt, cần ưu tiên các hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ và tù nhưng cho hưởng án treo.

Pháp luật quy định rõ:

• Không áp dụng hình phạt tù chung thân hoặc tử hình đối với người chưa thành niên phạm tội.

• Chỉ áp dụng hình phạt tù có thời hạn khi các hình phạt và biện pháp khác không có tác dụng răn đe, phòng ngừa.

• Khi xử phạt tù có thời hạn, Tòa án phải áp dụng mức án nhẹ hơn so với người thành niên phạm tội tương ứng và lựa chọn thời hạn thích hợp ngắn nhất.