Tranh chấp thừa kế là gì và các dạng tranh chấp phổ biến?
Khái niệm này được hiểu là sự bất đồng giữa các cá nhân, tổ chức về quyền và nghĩa vụ đối với khối di sản do người đã chết để lại. Trên thực tế, các vụ việc tranh chấp thừa kế thường rơi vào 3 dạng phổ biến sau:
- Tranh chấp về hàng thừa kế: Mâu thuẫn khi xác định ai là người có quyền hưởng di sản theo pháp luật; một số trường hợp cố tình bỏ sót hoặc phủ nhận quyền của người khác (như con nuôi hợp pháp, con riêng).
- Tranh chấp về tính hiệu lực của di chúc: Phát sinh khi người để lại di sản có di chúc nhưng không đáp ứng điều kiện pháp lý (người lập di chúc không minh mẫn, văn bản bị giả mạo, không tuân thủ hình thức hoặc nội dung trái quy định).
- Tranh chấp về phạm vi di sản thừa kế: Xác định sai tài sản (ví dụ: nhầm lẫn giữa tài sản riêng của người chết với tài sản chung vợ chồng, tài sản của hộ gia đình hoặc tài sản đã được tặng cho từ trước).
Các sai lầm phổ biến khiến tranh chấp thừa kế bùng phát
1. Nhầm tưởng tài sản đã tặng cho/chuyển nhượng vẫn là di sản
Rất nhiều người cho rằng khi cha mẹ mất đi, toàn bộ đất đai từng đứng tên ông bà đều phải đem chia. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản chỉ bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.
- Nếu lúc còn sống, cha mẹ đã thực hiện thủ tục tặng cho hoặc chuyển nhượng hợp pháp quyền sử dụng đất cho một người con, thì tài sản đó đã thuộc quyền sở hữu riêng của người con đó. Khi cha mẹ qua đời, khối tài sản này không còn thuộc đối tượng để phân chia nữa.
2. Cho rằng ở lâu năm, có công chăm sóc hay xây nhà là đương nhiên hưởng trọn tài sản
Nhiều người lầm tưởng việc sinh sống trực tiếp trên đất, chăm sóc cha mẹ lúc già yếu hay bỏ tiền xây nhà trên đất sẽ giúp mình nghiễm nhiên sở hữu toàn bộ thửa đất.
- Về mặt pháp lý, đây chỉ được ghi nhận là công sức đóng góp, quản lý hoặc tôn tạo tài sản. Khi phân chia theo pháp luật, khối di sản vẫn được chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Người có công sức đóng góp sẽ được Tòa án xem xét trích một phần tương ứng khi thanh toán hoặc phân chia.
3. Chỉ thỏa thuận miệng mà không lập văn bản khai nhận di sản
Sau khi người để lại tài sản mất, các anh chị em thường chỉ thỏa thuận miệng với nhau về việc ai quản lý, sử dụng mảnh đất nào mà không làm thủ tục tại tổ chức hành nghề công chứng.
- Việc này tiềm ẩn rủi ro cực kỳ lớn: Khi thị trường bất động sản biến động hoặc có người trong hàng thừa kế qua đời, phát sinh thêm thế hệ mới, các cam kết miệng trước đây dễ dàng bị phủ nhận và dẫn đến kiện tụng gay gắt.
4. Bỏ qua thời hiệu yêu cầu chia thừa kế
Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015,thời hiệu để yêu cầu Tòa án chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế.
- Hết thời hạn này thì di sản thuộc về người thừa kế đang quán lý di sản đó. Trường hợp không có người thừa kế đang quản lý di sản thì di sản sẽ thuộc quyền sở hữu của người đang chiếm hữu hoặc thuộc về Nhà nước nếu không có người đang chiếm hữu.
Căn cứ pháp lý cốt lõi về chia thừa kế theo quy định hiện hành
Khi giải quyết tranh chấp thừa kế, bạn cần nắm vững các căn cứ pháp lý quan trọng sau trong Bộ luật Dân sự 2015:
- Chia thừa kế theo di chúc (Điều 624 - Điều 648 BLDS 2015)
- Điều kiện di chúc hợp pháp (Điều 630 BLDS 2015): Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt; nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức không trái quy định.
- Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc (Điều 644 BLDS 2015): Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, hoặc con đã thành niên mà không có khả năng lao động vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật, dù di chúc không cho hưởng hoặc cho hưởng ít hơn 2/3 suất đó.
- Chia thừa kế theo pháp luật (Điều 650 - Điều 655 BLDS 2015)
Trường hợp không có di chúc, di chúc không hợp pháp hoặc các thừa kế theo di chúc đều đã chết, di sản sẽ được chia theo hàng thừa kế (Điều 651 BLDS 2015):
Đối tượng thừa kế theo pháp luật.
Có thể thấy, tranh chấp thừa kế không chỉ tổn hại tiền bạc, thời gian mà còn ảnh hưởng nặng nề đến tình cảm gia đình. Để hạn chế tối đa rủi ro, các gia đình nên chủ động lập di chúc hợp pháp khi còn minh mẫn hoặc thực hiện thủ tục khai nhận, phân chia di sản đúng quy định pháp luật ngay khi mở thừa kế.
