Hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động từ thiện hiện nay

Hoạt động vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện để hỗ trợ thiên tai, dịch bệnh, sự cố trong nước hiện được điều chỉnh bởi Nghị định số 93/2021/NĐ-CP. 

Điểm đáng chú ý nhất của Nghị định 93/2021/NĐ-CP là nhà nước đã không cấm cá nhân tham gia vận động quyên góp từ thiện, nhưng đặt ra hành lang pháp lý và các điều kiện quản lý chặt chẽ nhằm đảm bảo tính minh bạch.

Dùng tài khoản cá nhân kêu gọi từ thiện lũ lụt phạm luật không?

Dùng tài khoản cá nhân kêu gọi từ thiện lũ lụt có phạm luật không?

Cá nhân hoàn toàn có quyền đứng ra kêu gọi từ thiện và sử dụng tài khoản cá nhân căn cứ Điều 17, Điều 18, Điều 19 Nghị định 93/2021/NĐ-CP. 

Giai đoạn vận động và tiếp nhận

- Căn cứ Điều 17 Nghị định 93/2021/NĐ-CP:

+ Công khai minh bạch: Thông báo trên các phương tiện thông tin truyền thông về mục đích, phạm vi, phương thức, hình thức vận động, tài khoản tiếp nhận (đối với tiền), địa điểm tiếp nhận (đối với hiện vật), thời gian cam kết phân phối và gửi bằng văn bản đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú.

+ Quản lý dòng tiền riêng biệt: Mở tài khoản riêng tại ngân hàng thương mại theo từng cuộc vận động, bố trí địa điểm phù hợp; có biên nhận các khoản đóng góp tự nguyện khi tổ chức, cá nhân đóng góp yêu cầu.

+ Dừng kêu gọi đúng hạn: Không được tiếp nhận thêm các khoản đóng góp tự nguyện sau khi kết thúc thời gian tiếp nhận đã cam kết và thông báo đến nơi mở tài khoản để khóa tài khoản tiếp nhận. 

Giai đoạn phân phối và sử dụng

- Căn cứ Điều 18 Nghị định 93/2021/NĐ-CP: 

+ Phối hợp với chính quyền địa phương: Cần thông báo trước với Ủy ban nhân dân nơi đến hỗ trợ để được phối hợp xác định đúng đối tượng, phạm vi và mức, thời gian hỗ trợ, đảm bảo an toàn cho hoạt động hỗ trợ. 

+ Sử dụng đúng mục đích: Chi tiền, hiện vật theo đúng cam kết ban đầu (hoặc theo thỏa thuận riêng với nhà tài trợ).

+ Xử lý tiền/hiện vật dư: Số dư còn lại phải được bàn bạc với người đóng góp để có phương án xử lý tiếp hoặc chuyển giao cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp làm công tác an sinh xã hội.

Quản lý tài chính và công khai minh bạch

- Căn cứ Điều 19 Nghị định 93/2021/NĐ-CP: 

 + Tự túc chi phí vận động: Mọi chi phí đi lại, ăn ở hay tổ chức do cá nhân tự chi trả, trừ khi được nhà tài trợ đồng ý cho trích từ quỹ từ thiện khi đó phải tổng hợp và công khai khoản chi này. 

+ Lập sổ sách và công khai: Phải ghi chép đầy đủ sổ sách thu - chi theo từng địa bàn, đối tượng; thực hiện công khai trên phương tiện truyền thông và gửi văn bản về Ủy ban nhân dân cấp xã để niêm yết tại trụ sở trong 30 ngày. 

+ Cung cấp thông tin: Sẵn sàng phối hợp cung cấp hồ sơ, số liệu khi các cơ quan chức năng có thẩm quyền yêu cầu thanh tra, kiểm tra.

Như vậy, dùng tài khoản cá nhân kêu gọi từ thiện lũ lụt không phạm luật, nhưng phải tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật đi kèm.

Khi nào dùng tài khoản cá nhân kêu gọi từ thiện vi phạm pháp luật? 

Hành vi sử dụng tài khoản cá nhân kêu gọi từ thiện sẽ cấu thành hành vi vi phạm pháp luật (thậm chí là tội hình sự) nếu rơi vào trường hợp như sau:

- Nhận tiền quyên góp nhưng từ chối công khai tài chính, không sao kê minh bạch;

- Hoặc dùng tài khoản cá nhân để nhận tiền nhưng không phục vụ đúng mục đích cứu trợ lũ lụt đã cam kết, sử dụng một phần hoặc toàn bộ số tiền đó vào mục đích cá nhân. 

Tùy thuộc vào mức độ sai phạm trên thực tế, cá nhân có thể phải đối mặt với các chế tài xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản"  (Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017) hoặc "Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản"  (Điều 175 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017).

Lời khuyên cho các cá nhân khi muốn làm từ thiện minh bạch

Để công việc thiện nguyện diễn ra suôn sẻ, lan tỏa được những giá trị tốt đẹp mà không vướng phải rủi ro pháp lý hay điều tiếng dư luận, các cá nhân cần lưu ý:

- Tuân thủ thủ tục thông báo: Hãy thực hiện đầy đủ việc thông báo với Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú trước khi phát động chiến dịch quyên góp.

- Sạch sẽ về dòng tiền: Nên mở một tài khoản ngân hàng hoàn toàn mới, chuyên dụng chỉ dành riêng cho quỹ cứu trợ đó để việc sao kê, kiểm toán sau này trở nên cực kỳ minh bạch, rõ ràng từng đồng.

- Lưu giữ chứng từ giải ngân: Mọi khoản chi mua nhu yếu phẩm, tiền mặt trao tay bà con vùng lũ đều phải có biên bản giao nhận, hóa đơn, hình ảnh hoặc xác nhận của chính quyền địa phương nơi đến cứu trợ.  

Xem thêm: Chuyển nhầm tiền nhưng không được trả lại, xử lý thế nào?