Quy định về lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự ở nước ngoài

Trong quá trình giải quyết các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài, việc thu thập lời khai của đương sự đang sinh sống hoặc làm việc ở nước ngoài thường gặp khó khăn do khoảng cách địa lý, thời gian và thủ tục tương trợ tư pháp giữa các quốc gia.

Trước đây, việc thu thập chứng cứ ở nước ngoài chủ yếu được thực hiện thông qua các thủ tục tương trợ tư pháp theo quy định pháp luật. Điều này có thể làm kéo dài thời gian giải quyết vụ việc, đặc biệt khi cần lấy lời khai của người đang cư trú tại quốc gia khác.

Nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động thu thập chứng cứ, Luật Tương trợ tư pháp về dân sự số 102/2025/QH15 đã bổ sung quy định về lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự ở nước ngoài.

Cụ thể, theo khoản 1 Điều 25 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự 2025, cơ quan, người có thẩm quyền yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự có thể thu thập chứng cứ bằng biện pháp lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự có trụ sở hoặc đang cư trú ở nước ngoài theo quy định của pháp luật tố tụng của Việt Nam và pháp luật của nước được yêu cầu, với điều kiện đương sự tự nguyện tham gia việc lấy lời khai trực tuyến.

Như vậy, pháp luật đã ghi nhận cơ chế lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự đang ở nước ngoài trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự. Quy định này tạo thêm phương thức thu thập chứng cứ, giúp hạn chế việc phải tổ chức lấy lời khai trực tiếp tại nước ngoài trong những trường hợp đáp ứng điều kiện luật định.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng việc lấy lời khai trực tuyến không đồng nghĩa với việc đương sự có thể tự lựa chọn sử dụng các ứng dụng gọi video để thay thế thủ tục lấy lời khai theo quy định pháp luật. Đây là hoạt động tương trợ tư pháp có sự tham gia của cơ quan có thẩm quyền và phải đáp ứng các điều kiện pháp lý tương ứng.

Đương sự ở nước ngoài có thể được lấy lời khai trực tuyến không?

Điều kiện để lấy lời khai trực tuyến của đương sự ở nước ngoài

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 25 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự 2025, việc lấy lời khai trực tuyến phải đáp ứng những điều kiện nhất định.

Thứ nhất, đương sự phải có trụ sở hoặc đang cư trú ở nước ngoài.

Đối tượng áp dụng là đương sự có trụ sở hoặc đang cư trú tại quốc gia khác. Đây là căn cứ xác định trường hợp cần thực hiện hoạt động tương trợ tư pháp để thu thập chứng cứ từ nước ngoài.

Thứ hai, đương sự phải tự nguyện tham gia lấy lời khai trực tuyến.

Đây là điều kiện bắt buộc được quy định tại khoản 1 Điều 25. Việc lấy lời khai trực tuyến không được thực hiện nếu đương sự không tự nguyện tham gia.

Thứ ba, việc lấy lời khai phải phù hợp với pháp luật của Việt Nam và nước được yêu cầu.

Hoạt động thu thập chứng cứ phải tuân thủ quy định của pháp luật tố tụng Việt Nam và pháp luật của quốc gia nơi đương sự đang cư trú hoặc có trụ sở. Vì vậy, không phải mọi quốc gia đều mặc nhiên chấp nhận việc lấy lời khai trực tuyến theo yêu cầu từ Việt Nam.

Thứ tư, phải bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và dữ liệu.

Theo khoản 2 Điều 25, cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam thực hiện việc lấy lời khai trực tuyến có trách nhiệm bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, dữ liệu; công nghệ và đường truyền mã hóa theo quy định pháp luật.

Như vậy, việc có thể kết nối trực tuyến về mặt kỹ thuật chưa đủ để tiến hành lấy lời khai. Hoạt động này còn phải đáp ứng yêu cầu về sự tự nguyện, pháp luật của nước được yêu cầu và điều kiện bảo mật thông tin.

Trình tự thực hiện và giá trị pháp lý của lời khai trực tuyến

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 25 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự 2025, việc lấy lời khai trực tuyến được thực hiện thông qua cơ chế tương trợ tư pháp, không phải hoạt động riêng lẻ do đương sự tự tổ chức.

Về cơ bản, trình tự thực hiện được tiến hành như sau:

Bước 1: Cơ quan có thẩm quyền đề nghị thu thập chứng cứ bằng hình thức trực tuyến.

Cơ quan, người có thẩm quyền yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự xem xét sự cần thiết của việc lấy lời khai trực tuyến đối với đương sự đang cư trú hoặc có trụ sở ở nước ngoài, trên cơ sở quy định của pháp luật tố tụng Việt Nam.

Bước 2: Gửi yêu cầu và chờ phản hồi của nước được yêu cầu.

Việc lấy lời khai trực tuyến phải phù hợp với pháp luật của nước được yêu cầu. Cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam thực hiện thủ tục tương trợ tư pháp theo quy định để đề nghị nước đó chấp thuận việc lấy lời khai trực tuyến.

Bước 3: Bộ Tư pháp thông báo kết quả chấp thuận.

Sau khi nhận được phản hồi đồng ý của nước được yêu cầu, Bộ Tư pháp thông báo bằng văn bản cho cơ quan, người có thẩm quyền yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự để thực hiện việc lấy lời khai trực tuyến.

Bước 4: Tiến hành lấy lời khai trực tuyến.

Cơ quan, người có thẩm quyền của Việt Nam tổ chức lấy lời khai trực tuyến và chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, dữ liệu; công nghệ và đường truyền mã hóa theo quy định pháp luật.

Về giá trị pháp lý, theo Điều 24 Luật Tương trợ tư pháp về dân sự 2025, kết quả thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về dân sự của Việt Nam do nước ngoài cung cấp được công nhận để xem xét, sử dụng trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự, vụ việc phá sản và việc thi hành án dân sự theo quy định của pháp luật có liên quan.

Đối với kết quả lấy lời khai trực tuyến, việc sử dụng làm chứng cứ còn phải đáp ứng quy định của pháp luật tố tụng có liên quan. Do đó, không nên hiểu rằng mọi nội dung được trình bày qua cuộc gọi trực tuyến đều đương nhiên được công nhận là chứng cứ hợp pháp.

Như vậy, quy định về lấy lời khai trực tuyến là một bước tiến trong hoạt động tương trợ tư pháp về dân sự, góp phần hỗ trợ thu thập chứng cứ đối với những vụ việc có đương sự ở nước ngoài. Tuy nhiên, để thực hiện được thủ tục này, các bên vẫn phải tuân thủ điều kiện về sự tự nguyện, pháp luật của nước được yêu cầu và quy trình tương trợ tư pháp theo quy định.