Bản chất pháp lý của lương tháng 13 và thưởng Tết
Nhiều người lao động thường nhầm lẫn lương tháng 13 và thưởng Tết là khoản tiền bắt buộc mà doanh nghiệp nào cũng phải chi trả. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý của Bộ luật Lao động 2019, hai khái niệm này được hiểu như sau:
- Không có khái niệm "lương tháng 13" trong luật: Trong Bộ luật Lao động 2019 hay các văn bản pháp luật về lao động hiện hành không có bất kỳ điều khoản nào bắt buộc doanh nghiệp phải trả "lương tháng 13". Trên thực tế, đây là thuật ngữ quy ước chung dùng để chỉ khoản tiền thưởng cuối năm mà doanh nghiệp thỏa thuận, cam kết trả cho người lao động dựa trên hiệu quả công việc và kết quả kinh doanh.
- Thưởng Tết là khoản tự nguyện: Theo Khoản 1 Điều 104 Bộ luật Lao động 2019 quy định "Thưởng là số tiền hoặc tài sản hoặc bằng các hình thức khác mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ hoàn thành công việc của người lao động.".
Do đó, xét về mặt bản chất, cả lương tháng 13 và thưởng Tết đều không phải là chế độ bắt buộc mà nhà nước ấn định pháp luật phải trả cho người lao động.

Khi nào doanh nghiệp không trả lương tháng 13 và thưởng Tết là phạm luật?
Mặc dù luật không bắt buộc, nhưng doanh nghiệp vẫn có thể bị coi là vi phạm pháp luật và phải chịu trách nhiệm bồi thường nếu rơi vào các trường hợp sau:
- Đã được ghi nhận cam kết nhưng cố tình quỵt: Nếu trong Hợp đồng lao động, Thỏa ước lao động tập thể hoặc Quy chế của công ty có điều khoản khẳng định chắc chắn sẽ chi trả lương tháng 13 và thưởng Tết, thì khoản tiền này lúc này đã trở thành nghĩa vụ tài chính hợp đồng. Doanh nghiệp bắt buộc phải chi trả, nếu tự ý cắt giảm mà không có sự đồng ý của người lao động, công ty sẽ vi phạm thỏa thuận dân sự/lao động.
- Lợi dụng việc không trả lương để phân biệt đối xử, trù dập: Nếu doanh nghiệp chi trả cho tất cả các nhân viên khác nhưng cố tình loại trừ một cá nhân vì lý do định kiến giới, dân tộc, quan điểm chính trị hoặc do người đó thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo hợp pháp, đây là hành vi vi phạm nguyên tắc bình đẳng trong lao động.
Người lao động cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?
Để tránh những tranh chấp và thất vọng không đáng có vào dịp cuối năm, người lao động nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:
- Đọc kỹ Hợp đồng lao động và Nội quy, Quy chế công ty: Ngay khi ký hợp đồng hoặc gia nhập doanh nghiệp, hãy kiểm tra xem các điều khoản về phúc lợi, thưởng Tết, lương tháng 13 được quy định thế nào.
- Làm rõ các cam kết miệng: Nếu nhà tuyển dụng hứa hẹn miệng về mức lương tháng 13 và thưởng Tết hấp dẫn khi phỏng vấn, hãy yêu cầu đưa các điều khoản đó vào hợp đồng lao động hoặc phụ lục hợp đồng để có cơ sở pháp lý ràng buộc.
- Thương lượng mang tính xây dựng: Trong trường hợp công ty gặp khó khăn tài chính thực sự nhưng vẫn có thiện chí, việc lắng nghe và chia sẻ cùng doanh nghiệp sẽ là giải pháp tối ưu thay vì vội vàng khiếu kiện khi luật không có quy định ép buộc công ty phải trả lương tháng 13 và thưởng Tết.
Xem thêm: Doanh nghiệp có phải xóa dữ liệu người lao động khi nghỉ việc?













