Categories: Luật Hình Sự
Chế tài tội sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng
Hiện nay, tình trạng vi phạm về kinh doanh thương mại đang có những diễn biến hết sức phức tạp. Các hành vi làm giả thương hiệu, trà trộn hàng kém chất lượng không chỉ làm đau đầu các cơ quan quản lý mà còn trực tiếp xâm phạm đến quyền lợi và sức khỏe […]
Hiện nay, tình trạng vi phạm về kinh doanh thương mại đang có những diễn biến hết sức phức tạp. Các hành vi làm giả thương hiệu, trà trộn hàng kém chất lượng không chỉ làm đau đầu các cơ quan quản lý mà còn trực tiếp xâm phạm đến quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng. Nhằm răn đe các đối tượng vi phạm, hệ thống pháp luật Việt Nam đã xây dựng các chế tài nghiêm khắc bao gồm cả xử phạt hành chính lẫn truy cứu trách nhiệm hình sự.
Hàng giả là gì? Tình trạng hàng giả hiện nay
Theo quy định tại khoản 7 Điều 3 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, hàng giả bao gồm các loại sau:
– Sai lệch về nội dung và công dụng: Hàng hóa có giá trị sử dụng hoặc công dụng không đúng với bản chất tự nhiên, tên gọi, hoặc không đúng với thông tin đã công bố, đăng ký.
– Kém chất lượng nghiêm trọng: Hàng hóa có ít nhất một chỉ tiêu chất lượng, đặc tính kỹ thuật cơ bản hoặc định lượng chất chính chỉ đạt mức từ 70% trở xuống so với tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký hoặc ghi trên nhãn.
– Hàng giả mạo trong y tế và nông nghiệp: Bao gồm thuốc giả, dược liệu giả; thuốc thú y hoặc thuốc bảo vệ thực vật không có hoạt chất, không đủ loại hoạt chất đã đăng ký hoặc hàm lượng hoạt chất chỉ đạt từ 70% trở xuống.
– Giả mạo nhãn mác, bao bì: Hàng hóa có nhãn hoặc bao bì ghi chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân sản xuất/phân phối; giả mạo mã số đăng ký lưu hành, mã vạch hoặc giả mạo nguồn gốc, xuất xứ, nơi sản xuất, đóng gói.
– Tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả.
Như vậy, dựa trên các quy định hiện hành, hàng giả bao gồm những hàng hóa có giá trị sử dụng hoặc công dụng không đúng với bản chất tự nhiên, tên gọi hoặc công bố ; hàng hóa giả mạo về nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, nguồn gốc xuất xứ hoặc nơi sản xuất, đóng gói. Ngoài ra, các loại tem, nhãn, bao bì giả hoặc có nội dung giả mạo cũng được xếp vào nhóm danh mục này.
Chế tài tội sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng
Mức phạt tội sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng
Chế tài xử phạt hành chính
Khi hành vi vi phạm về kinh doanh hàng nhái, hàng giả hoặc các sản phẩm có chất lượng kém chưa cấu thành tội phạm và chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan chức năng sẽ áp dụng hình thức xử phạt hành chính. Khung xử phạt được áp dụng dựa trên Nghị định số 98/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 24/2025/NĐ-CP):
– Mức phạt đối với hành vi buôn bán hàng giả: Cá nhân vi phạm có thể bị phạt tiền từ 1 triệu đồng đến 70 triệu đồng. Tuy nhiên, đối với hành vi buôn bán các mặt hàng đặc thù như thực phẩm, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế, chất tẩy rửa, hóa chất y tế, mũ bảo hiểm… thì mức tiền phạt sẽ bị tăng lên gấp đôi. Ngoài ra, hành vi nhập khẩu hàng giả cũng phải chịu mức phạt nhân đôi này.
– Mức phạt đối với hành vi sản xuất hàng giả: Do tính chất nguy hại cao hơn, cá nhân có hành vi sản xuất hàng giả có thể phải đối diện với mức phạt hành chính tối đa là 100 triệu đồng. Nếu sản xuất các nhóm hàng như thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế giả, mức phạt tối đa sẽ tăng lên thành 200 triệu đồng.
– Quy định đối với tổ chức, doanh nghiệp: Mức phạt tiền áp dụng đối với tổ chức, pháp nhân vi phạm sẽ bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân, tương đương tối đa lên tới 400 triệu đồng.
– Hình thức phạt bổ sung và khắc phục hậu quả: Bên cạnh phạt tiền, đối tượng vi phạm còn bị tịch thu toàn bộ tang vật, phương tiện, tem nhãn bao bì dùng để sản xuất ; bị tước quyền sử dụng giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề từ 03 đến 06 tháng và buộc phải tiêu hủy toàn bộ số hàng giả, hàng kém chất lượng bị phát hiện.
Chế tài truy cứu trách nhiệm hình sự
Đối với các trường hợp nghiêm trọng, hành vi vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Đây là mức chế tài tội sản xuất buôn bán hàng giả nặng nhất, bao gồm cả hình phạt tù có thời hạn.
Mức hình phạt dành cho cá nhân:
– Khung 1 (Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm): Áp dụng khi giá trị hàng giả tương đương với số lượng hàng thật có trị giá từ 20 triệu đồng đến dưới 100 triệu đồng , hoặc dưới 20 triệu đồng nhưng đối tượng đã bị xử phạt hành chính hoặc bị kết án về tội này chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
– Khung 2 (Phạt tù từ 05 năm đến 10 năm): Áp dụng nếu phạm tội có tổ chức ; có tính chất chuyên nghiệp ; lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan ; hàng giả trị giá từ 100 triệu đến dưới 200 triệu đồng ; hoặc gây thương tích, tổn hại sức khỏe, gây thiệt hại tài sản lớn cho người khác.
– Khung 3 (Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm): Áp dụng khi hàng giả có giá trị từ 200 triệu đồng trở lên; thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng trở lên ; hoặc hành vi vi phạm dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng như làm chết từ 02 người trở lên, gây thiệt hại về tài sản từ 1,5 tỷ đồng trở lên.
Lưu ý đặc biệt: Đối với các tội danh sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh, mức hình phạt cao nhất có thể lên tới tù chung thân hoặc tử hình do tính chất đặc biệt nguy hiểm cho tính mạng người dân.
Mức hình phạt dành cho pháp nhân thương mại (Doanh nghiệp): Doanh nghiệp cố tình vi phạm quy định về sản xuất, kinh doanh hàng giả để trục lợi sẽ bị xử phạt tiền từ vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng. Trong trường hợp phạm tội thuộc quy định tại Điều 79 Bộ luật Hình sự (gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội và không có khả năng khắc phục), doanh nghiệp sẽ bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn (khai tử pháp nhân). Ngoài ra, họ còn bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 đến 03 năm
Mối nguy hiểm của hàng giả, hàng kém chất lượng
Hành vi sản xuất, buôn bán hàng hóa giả mạo, kém chất lượng không đơn thuần là hành vi gian lận kinh tế thương mại, mà nó thực sự là một mối đe dọa, một thứ “virus” độc hại tàn phá nhiều khía cạnh của xã hội.
Đầu tiên, tác hại kinh hoàng và trực tiếp nhất chính là đe dọa đến tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của con người. Hãy tưởng tượng những bệnh nhân uống phải thuốc chữa bệnh giả, những phụ nữ bôi lên mặt các loại mỹ phẩm chứa hóa chất độc hại, hay người tham gia giao thông đội những chiếc mũ bảo hiểm làm bằng nhựa tái chế giòn vụn. Hậu quả của những sản phẩm lỗi này nhẹ thì dị ứng, ngộ độc, nặng thì dẫn đến bệnh tật nan y hoặc tử vong thương tâm. Sự nguy hại này hủy hoại niềm tin và sự an toàn tối thiểu của cộng đồng.
Thứ hai, đối với các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh chân chính, hàng giả là kẻ thù truyền kiếp triệt hạ uy tín của họ. Khi một thương hiệu uy tín bị các đối tượng sao chép nhãn hiệu và tuồn sản phẩm kém chất lượng ra thị trường với giá rẻ, người tiêu dùng khi mua phải sẽ đổ lỗi cho nhà sản xuất gốc. Điều này làm sụt giảm nghiêm trọng doanh thu, bôi nhọ danh tiếng mà doanh nghiệp mất hàng chục năm gầy dựng, thậm chí đẩy nhiều đơn vị rơi vào bờ vực phá sản.
Cuối cùng, ở góc độ vĩ mô, vấn nạn này làm suy giảm nghiêm trọng sức cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia. Nó tạo ra một môi trường cạnh tranh không lành mạnh, khiến các nhà đầu tư chân chính lẫn các tập đoàn nước ngoài e ngại khi muốn rót vốn vào thị trường Việt Nam vì lo sợ quyền sở hữu trí tuệ không được bảo vệ tối đa.
Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả không chỉ để lại những hệ lụy đau lòng cho sức khỏe cộng đồng mà còn kìm hãm sự tăng trưởng của nền kinh tế. Chính vì vậy, việc áp dụng đồng bộ các chế tài tội sản xuất buôn bán hàng giả từ xử phạt hành chính đến phạt tù cách ly khỏi xã hội là điều hết sức cần thiết. Mỗi người dân hãy là một người tiêu dùng thông thái, kiên quyết nói không với hàng giả, hàng kém chất lượng và tích cực tố giác các cơ sở có dấu hiệu vi phạm để cùng chung tay xây dựng một thị trường minh bạch, an toàn.
.
.