Có được đơn phương chấm dứt hợp đồng khi bên kia chậm thanh toán?

Việc chậm thanh toán trong hợp đồng thường dẫn đến tranh chấp. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp chậm thanh toán đều là căn cứ để đơn phương chấm dứt hợp đồng. Vậy khi bên kia chậm thanh toán thì có được đơn phương chấm dứt hợp đồng hay không? Bài viết dưới đây […]

Việc chậm thanh toán trong hợp đồng thường dẫn đến tranh chấp. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp chậm thanh toán đều là căn cứ để đơn phương chấm dứt hợp đồng.

Vậy khi bên kia chậm thanh toán thì có được đơn phương chấm dứt hợp đồng hay không? Bài viết dưới đây sẽ làm rõ quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

Đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng là gì?

Theo Điều 428 Bộ luật Dân sự 2015, một bên có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng khi bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trong hợp đồng hoặc trong trường hợp pháp luật có quy định.

Khi một bên đơn phương chấm dứt hợp đồng đúng quy định, hợp đồng sẽ chấm dứt kể từ thời điểm bên còn lại nhận được thông báo. Các bên không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận, trừ nghĩa vụ về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp.

Như vậy, quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng không phát sinh tự động mà phải có căn cứ theo quy định của pháp luật hoặc theo thỏa thuận trong hợp đồng.

Có được đơn phương chấm dứt hợp đồng khi bên kia chậm thanh toán?

Chậm thanh toán có phải là căn cứ để đơn phương chấm dứt hợp đồng?

Việc bên có nghĩa vụ thanh toán chậm trả tiền không đồng nghĩa với việc bên còn lại đương nhiên được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng.

Nếu hợp đồng có điều khoản quy định rõ việc chậm thanh toán trong một khoảng thời gian nhất định được xem là vi phạm nghiêm trọng và là căn cứ chấm dứt hợp đồng thì bên bị vi phạm có quyền thực hiện theo thỏa thuận.

Trường hợp hợp đồng không có quy định, việc chậm thanh toán chỉ là căn cứ để đơn phương chấm dứt hợp đồng khi hành vi đó được xác định là vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ, làm cho mục đích giao kết hợp đồng của bên còn lại không đạt được.

Ví dụ: Doanh nghiệp A bán hàng cho doanh nghiệp B và hai bên thỏa thuận thanh toán trong vòng 30 ngày. Sau nhiều lần yêu cầu nhưng doanh nghiệp B vẫn không thanh toán, khiến doanh nghiệp A không thể tiếp tục thực hiện hợp đồng và chịu thiệt hại lớn. Trong trường hợp này, nếu việc chậm thanh toán được xác định là vi phạm nghiêm trọng thì doanh nghiệp A có thể đơn phương chấm dứt hợp đồng theo quy định của pháp luật.

Vi phạm như thế nào được coi là vi phạm nghiêm trọng?

Theo khoản 13 Điều 3 Luật Thương mại 2005, vi phạm cơ bản là sự vi phạm của một bên gây thiệt hại cho bên kia đến mức làm cho bên bị vi phạm không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng.

Đối với các hợp đồng dân sự, Bộ luật Dân sự 2015 cũng xác định quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng khi hành vi vi phạm của một bên làm cho mục đích giao kết hợp đồng không thể thực hiện được.

Do đó, không phải mọi trường hợp thanh toán chậm đều được xem là vi phạm nghiêm trọng. Cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào nội dung hợp đồng, mức độ vi phạm, hậu quả thực tế và mục đích giao kết hợp đồng để xem xét.

Đơn phương chấm dứt hợp đồng cần thực hiện như thế nào?

Theo khoản 2 Điều 428 Bộ luật Dân sự 2015, bên đơn phương chấm dứt hợp đồng phải thông báo ngay cho bên còn lại về việc chấm dứt hợp đồng. Nếu không thông báo mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

Sau khi hợp đồng chấm dứt, các bên không phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ chưa hoàn thành. Tuy nhiên, các quyền và nghĩa vụ liên quan đến phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, giải quyết tranh chấp hoặc nghĩa vụ đã phát sinh trước thời điểm chấm dứt vẫn có hiệu lực.

Trong trường hợp có tranh chấp, bên yêu cầu chấm dứt hợp đồng cần chuẩn bị đầy đủ tài liệu, chứng cứ chứng minh hành vi chậm thanh toán và hậu quả do hành vi vi phạm gây ra.

Bên chậm thanh toán có phải bồi thường thiệt hại không?

Ngoài việc có thể bị chấm dứt hợp đồng, bên vi phạm nghĩa vụ thanh toán còn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự nếu gây thiệt hại cho bên còn lại.

Theo Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp có hành vi vi phạm nghĩa vụ thì bên vi phạm phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.

Đối với hợp đồng có thỏa thuận về phạt vi phạm, bên chậm thanh toán còn phải thực hiện nghĩa vụ nộp khoản tiền phạt theo nội dung mà các bên đã thống nhất.

Như vậy, việc bên kia chậm thanh toán không phải trong mọi trường hợp đều làm phát sinh quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng. Quyền này chỉ được thực hiện khi hành vi chậm thanh toán là vi phạm nghiêm trọng, làm cho mục đích giao kết hợp đồng không đạt được hoặc thuộc trường hợp các bên đã có thỏa thuận trong hợp đồng.

Vì vậy, trước khi quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng, cá nhân và doanh nghiệp cần xem xét kỹ nội dung hợp đồng cũng như các quy định của pháp luật để tránh phát sinh trách nhiệm bồi thường do chấm dứt hợp đồng trái quy định.