Tranh chấp thừa kế đất đai năm 2026: Có phải hòa giải tại UBND xã trước khi khởi kiện?

Việc tranh chấp thừa kế đất đai có bắt buộc hòa giải tại UBND cấp xã hay không sẽ phụ thuộc vào tính chất của từng vụ việc và quy định pháp luật áp dụng. Do đó, người dân cần xác định đúng loại tranh chấp để lựa chọn thủ tục phù hợp, tránh mất […]

Việc tranh chấp thừa kế đất đai có bắt buộc hòa giải tại UBND cấp xã hay không sẽ phụ thuộc vào tính chất của từng vụ việc và quy định pháp luật áp dụng. Do đó, người dân cần xác định đúng loại tranh chấp để lựa chọn thủ tục phù hợp, tránh mất thời gian, kéo dài quá trình giải quyết hoặc bị Tòa án trả lại đơn khởi kiện.

Tranh chấp thừa kế đất đai năm 2026: Có phải hòa giải tại UBND xã trước khi khởi kiện?

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai 2024, khi phát sinh tranh chấp đất đai, Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải hoặc hòa giải ở cơ sở. Trường hợp hòa giải không thành thì các bên phải thực hiện thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp trước khi khởi kiện ra Tòa án.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tranh chấp thừa kế đất đai (tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất) không được xem là tranh chấp đất đai theo nghĩa bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã, mà chỉ là tranh chấp có liên quan đến đất đai.

Trên thực tế, tranh chấp thừa kế đất đai hiện nay xảy ra khá phổ biến, thường phát sinh giữa các đồng thừa kế hoặc giữa những người cho rằng mình có quyền hưởng di sản thừa kế. Vì liên quan trực tiếp đến quyền sử dụng đất nên nhiều người nhầm tưởng đây là tranh chấp đất đai bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải tại UBND xã trước khi khởi kiện.

Tuy nhiên, khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP đã xác định rõ: đối với các tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất như tranh chấp giao dịch về quyền sử dụng đất, tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất, chia tài sản chung của vợ chồng là quyền sử dụng đất… thì thủ tục hòa giải tại UBND xã, phường, thị trấn nơi có đất tranh chấp không phải là điều kiện bắt buộc để khởi kiện vụ án.

Có thể thấy, tranh chấp thừa kế đất đai không bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện ra Tòa án. Người có quyền và lợi ích liên quan có thể nộp đơn khởi kiện trực tiếp đến TAND có thẩm quyền để được giải quyết theo quy định pháp luật, giúp tiết kiệm thời gian và tránh kéo dài quá trình xử lý tranh chấp.

Tranh chấp thừa kế đất đai năm 2026: Có phải hòa giải tại UBND xã trước khi khởi kiện?

Hồ sơ, thủ tục khởi kiện vụ án thừa kế nhà đất

Bước 1: Nộp đơn khởi kiện

Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện

Căn cứ Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người khởi kiện cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ gồm các giấy tờ sau:

– Đơn khởi kiện theo đúng mẫu quy định.

– Giấy tờ tùy thân như Chứng minh nhân dân, Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu còn hiệu lực.

– Tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, di chúc, giấy tờ thừa kế, giấy tờ quan hệ nhân thân,…

Trường hợp chưa thể cung cấp đầy đủ chứng cứ do nguyên nhân khách quan, người khởi kiện có thể nộp các tài liệu hiện có để chứng minh yêu cầu khởi kiện là có căn cứ. Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án có thể yêu cầu bổ sung thêm hồ sơ, chứng cứ liên quan.

Nộp đơn tại Tòa án có thẩm quyền

Người khởi kiện phải nộp đơn tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế nhà đất theo quy định pháp luật.

Hình thức nộp đơn khởi kiện

Theo khoản 1 Điều 190 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đơn khởi kiện có thể được gửi đến Tòa án bằng một trong các hình thức sau:

– Nộp trực tiếp tại Tòa án;

– Gửi qua dịch vụ bưu chính;

– Gửi trực tuyến thông qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu Tòa án có hỗ trợ).

Bước 2: Tiếp nhận và thụ lý vụ án

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Thẩm phán sẽ xác định mức tiền tạm ứng án phí và thông báo cho người khởi kiện. Trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được thông báo, người khởi kiện phải nộp tiền tạm ứng án phí tại cơ quan thi hành án dân sự và nộp lại biên lai cho Tòa án.

Khi nhận được biên lai nộp tiền tạm ứng án phí, Tòa án sẽ tiến hành thụ lý vụ án và ghi vào sổ thụ lý. Trường hợp thuộc diện được miễn nộp án phí thì vụ án sẽ được thụ lý ngay nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định.

Bước 3: Chuẩn bị xét xử

Theo Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự thông thường không quá 04 tháng kể từ ngày thụ lý. Đối với vụ án có tính chất phức tạp hoặc phát sinh trở ngại khách quan, thời hạn này có thể được gia hạn nhưng không quá 02 tháng.

Bước 4: Xét xử sơ thẩm

Sau khi hoàn tất giai đoạn chuẩn bị xét xử, Tòa án sẽ mở phiên tòa sơ thẩm để xem xét yêu cầu khởi kiện, đánh giá chứng cứ và đưa ra bản án giải quyết tranh chấp thừa kế nhà đất.

Bước 5: Thi hành án

Nếu bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật và không bị kháng cáo, kháng nghị thì các bên có trách nhiệm thi hành theo nội dung đã được tuyên.

Bước 6: Xét xử phúc thẩm

Trường hợp có kháng cáo của đương sự hoặc kháng nghị của Viện kiểm sát theo đúng thời hạn luật định, vụ án sẽ được đưa ra xét xử phúc thẩm để xem xét lại bản án sơ thẩm.

Như vậy, khởi kiện tranh chấp thừa kế nhà đất là thủ tục pháp lý tương đối phức tạp, đòi hỏi người khởi kiện phải chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng minh quyền thừa kế và thực hiện đúng trình tự tố tụng theo quy định pháp luật. Việc nắm rõ từng bước trong quá trình khởi kiện sẽ giúp hạn chế sai sót, tiết kiệm thời gian và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của mình khi phát sinh tranh chấp về di sản thừa kế là nhà đất.